Mersin'in Bilinen TarihiAçık Kaynak Veri Derleme Projesiİletişim

Mersin'in yerleşim ve buluntu alanları

Höyüklerden mağaralara, antik kentlerden limanlara uzanan Mersin yerleşim tarihini harita ve kaynaklarıyla keşfedin.

Alt ve Orta Paleolitik

İriceağaç Paleolitik alanı

Tarsus’un Beylice çevresindeki İriceağaç yüzeyinde Alt ve Orta Paleolitik dönemlerle ilişkilendirilen yontmataşlar ve üretim artıkları kaydedildi.

[38][159]

Sarıkavak–Kızılalan

Tarsus–Çamlıyayla sınırındaki Sarıkavak çevresinde bulunan yüzey yontmataşlarının büyük bölümü Orta Paleolitik olarak değerlendirildi.

[38][132]

Paleolitik buluntular

Topaklı–Kızılalan

Tarsus’un Topaklı çevresindeki Kızılalan’da, büyük bölümü Paleolitik olarak değerlendirilen yüzey yontmataşları kaydedildi.

[38][136]

Epipaleolitik

Eşek Deresi Mağarası (Mersin)

MÖ 13.324–10.631

Erdemli’nin kuzeyindeki Eşek Deresi Vadisi’nde, küçük avcı-toplayıcı grupların tekrar tekrar uğradığı bir mağara ve teras alanı bulunuyordu. Geç Epipaleolitik kullanım tabakalarının radyokarbon tarihleri MÖ 13.324–10.631 aralığını verdi.

Taş ve kemik aletler, öğütme taşları, deniz kabukları ve kolyeler burada yaşayan insanların gündelik hayatından izler taşıyordu. Orta Anadolu obsidyeni de vadinin daha uzak coğrafyalarla bağlantısını gösteriyordu.

[22]

Sakızöreni

Akdeniz ilçesinin Iğdır çevresindeki Sakızöreni’nde mikrolit üretim çekirdekleri ve uçlar kaydedildi; buluntular Epipaleolitik olarak değerlendirildi.

[159]

Neolitik ve Kalkolitik

Yumuktepe (Demirtaş, Toroslar, Mersin)

yak. MÖ 7.000–13. yüzyıl ortaları

Mersin kent merkezindeki Yumuktepe’de en az 33 yerleşim tabakası saptandı. Erken Neolitik evrede insanlar taş temelli, dal örgülü ve sıvalı kulübelerde yaşıyor; tahıl, baklagil ve meyve tüketiyor, hayvan yetiştiriyordu.

Höyükte Kalkolitik, Tunç Çağı, Demir Çağı ve Ortaçağ evreleri de bulundu. Demir Çağı seramikleri Rodos, Kıbrıs ve Ege adalarıyla bağlantılar taşıyordu. 11. yüzyıldan kalan sur, sokaklar ve yapı kalıntıları ise höyüğün daha geç yaşamından izlerdi.

[73][5][57][225][32]

Tarsus–Gözlükule Höyüğü (Tarsus, Mersin)

MÖ 7.000–2026

Tarsus kent merkezindeki Gözlükule’de en erken yerleşim tabakaları Neolitik döneme uzanıyordu. Üst üste biriken tabakalar, höyükte farklı dönemlerden kalan yapıları ve gündelik eşyaları korudu.

Hetty Goldman yönetimindeki kazılar 1935–1939 ve 1947–1949 yıllarında yürütüldü. Boğaziçi Üniversitesi’nin projesi 2001’de başladı; yeni kazılar 2007’de açıldı.

[29][17][110][74][30]

Nacarlı Höyük (Nacarlı, Akdeniz, Mersin)

Nacarlı Höyük’te Neolitik ve Erken Kalkolitik dönemlerle ilişkilendirilen obsidyen ve seramik yüzey buluntuları kaydedildi.

[159]

Sırbağı Höyük (Karacailyas, Akdeniz, Mersin)

Sırbağı–Karacailyas Höyük yüzeyinde, Çanak Çömlekli Neolitik dönemle ilişkilendirilen seramik ve yontmataş buluntular kaydedildi.

[159][126]

Tahtanınbaşı (Büyükkösebalcı, Tarsus, Mersin)

Tarsus’un Büyükkösebalcı çevresindeki Tahtanınbaşı’nda, baraj seviyesiyle açığa çıkan yamaçta yontmataş, obsidyen ve erken seramikler bulundu. Bu buluntular Çanak Çömlekli Neolitik kullanımla ilişkilendirildi.

[159]

Tunç Çağı

Karakız arkeolojik alanı (Mut, Mersin)

Erken Tunç Çağı · Demir Çağı–Bizans

Karacaoğlan ve Kurtsuyu vadisi başındaki Karakız’da, Erken Tunç Çağı ile Orta Demir Çağı–Bizans dönemlerine ait yüzey buluntuları kaydedildi.

[205][155]

Kilise Tepe (Mut, Mersin)

Tunç Çağı · Demir Çağı · Helenistik · Geç Antik

Göksu vadisinde, Mut’un Kışla çevresindeki Kilise Tepe’de Erken, Orta ve Geç Tunç Çağı; Demir Çağı, Helenistik ve Geç Antik dönem buluntuları ortaya çıkarıldı. Höyüğün kuzey kesiminde 5. yüzyıla ait bir kilise bulunuyordu.

[82][91]

Demir Çağı ve Pers dönemi

Meydancıkkale

Demir Çağı · Pers · Helenistik · Roma · Bizans

Gülnar’ın Emirhacı çevresindeki Meydancıkkale, tahkim edilmiş bir yerleşimdi. Demir Çağı, Pers, Helenistik, Geç Roma ve Bizans dönemlerine ait buluntular, buradaki farklı kullanım evrelerini gösteriyordu.

[191][193]

Helenistik dönem

Adamkayalar

Vadiye hâkim tepede, Helenistik döneme ait tahkimli bir yerleşim ve kule bulunuyordu. Kule daha sonra baskı kollu pres ve toplama tankı bulunan bir zeytinyağı atölyesine dönüştürüldü.

Yerleşimin yaklaşık 200 metre batısında mezarlar ve kaya kabartmaları belgelendi. Mezar sahnelerine Grekçe yazıtlar eşlik ediyordu.

[219][65][187][81]

Emirzeli (Karaahmetli, Erdemli, Mersin)

Erdemli’nin Karaahmetli çevresindeki Emirzeli, iki yamaç ve aradaki çukur alana yayılıyordu. Evler, Helenistik kule, üç bazilika, sarnıçlar, nekropol alanları ve kaya mezarları yerleşimin parçalarıydı.

[190]

Tapureli antik yerleşimi (Tapureli, Erdemli, Mersin)

Erdemli’nin Tapureli çevresinde üç tepeye yayılan tahkimat, yollar, konutlar ve kiliseler belgelendi. Buluntular Helenistik, Roma ve Geç Antik dönemlere aitti.

[218][105][134]

Yanışlı Karacaağaç Kalesi (Yanışlı, Gülnar, Mersin)

Yanışlı Karacaağaç Mevkii'nde kuru duvarlı kale, iki kare kule, Helenistik ve Bizans dönemi seramikleri ile bir ezgi taşı belgelendi.

[27][147]

Tepe–Lapa Derince-Ilıca yerleşimi (Tepe (Lapa), Gülnar, Mersin)

Derince–Ilıca çevresindeki geniş yerleşimde anıt mezar blokları, öğütme taşı ve Klasik, Helenistik, Roma ile Bizans dönemleriyle ilişkilendirilen seramikler kaydedildi.

[27][145]

Koçaşlı Subaşı mezar ve işlik odağı (Koçaşlı, Gülnar, Mersin)

Koçaşlı Subaşı Mevkii'nde beş kaya oyma mezar, Geç Klasik–Erken Helenistik seramikler, cüruf, kaya oyma dairesel işlik, üç basamak ve kapı eşiği belgelendi.

[27][140]

Cambazlı kırsal yerleşimi

Silifke’nin Cambazlı çevresinde Geç Helenistik, Roma ve Geç Antik–Bizans dönemlerinden mezarlar, lahitler, sarnıçlar ve kilise kalıntıları belgelendi.

[189][237][121]

Maraş Tepesi / Toslaklar

MÖ 27–700

Bozyazı’nın Toslaklar Koyu güneybatısındaki Maraş Tepesi’nde yaklaşık on hektarlık, duvarlarla çevrili bir yerleşim bulunuyordu. Sarnıçlar ve kilise kalıntıları, buradaki yaşamın izleri arasındaydı.

Kuzey ve batı yamaçlarda Roma dönemine ait tek ve iki odalı mezarlar belgelendi. Mezar yapılarında nişler, tonozlar ve kubbeler kullanılmıştı.

[18][153][56]

Antik kentler ve kırsal alanlar

Soloi / Pompeiopolis

Antik dönem

Mezitli’nin Viranşehir kıyısındaki antik yerleşim, farklı dönemlerde Soloi ve Pompeiopolis adlarıyla anıldı. Pompeiopolis adı Pompeius döneminde kullanıldı.

Kent alanındaki Soli Höyük, erken yerleşim tabakalarını taşıyordu. Bugün korunan arkeolojik sit, aynı kentin farklı dönemlerden kalan izlerini bir araya getiriyor.

[40][62][192][41][34][235]

Kızkalesi-Cambazlı yolu küçük kule yerleşimi

Kızkalesi–Cambazlı yolu üzerinde, kıyıdaki antik kente hâkim bir terasta küçük bir yerleşim ve poligonal kule belgelendi.

[216][58]

Hisar (Küstüllü) nekropolü

Erdemli’nin Küstüllü çevresindeki Hisar yerleşiminin kuzey yamaçlarında kaya içine açılmış mezarlar, bir anıt sütun ve tonozlu mezar anıtı bulunuyordu.

[216][226]

Gökburç kaya lahitleri

Silifke’nin Ovacık Mahallesi Gökburç mevkiinde iki kaya lahdi belgelendi. Platform ve kesme taş cephelerde kalkan, kılıç ve yazıt levhası biçimli kabartmalar bulunuyordu.

[216][130][191]

Kıca nekropolü

Silifke’nin Kırobası yakınındaki Kıca mevkiinde, tepe yamacına açılmış yaklaşık on kaya mezarı belgelendi. Mezarlarda geçitli girişler ve bezemeli cepheler bulunuyordu.

[216][128]

Yenibahçe Bademliören yerleşimi

Silifke’nin Yenibahçe çevresindeki Bademliören’de yaklaşık on beş konut, iki işlik, dört harman yeri, sekiz sarnıç, antik yol ve iki tonozlu anıt mezar belgelendi.

[64][217][137]

Yenibahçe Işıkhasan Çukuru yerleşimi

Silifke’nin Yenibahçe çevresindeki Işıkhasan Çukuru’nda beş konut, üç işlik, üç harman yeri, basamaklı bir kaya mezarı ve bir mezar sunağı belgelendi.

[64][217][137]

Yenibahçe Kalecik yerleşimi

Yenibahçe çevresindeki Kalecik’te üç-dört konut, bir sarnıç ve yuvarlak sunak belgelendi. Küçük bir yapı gözetleme kulesi olarak yorumlandı.

[64][217][137]

Yenibahçe Mezgitçatağı yerleşimi

Yenibahçe çevresindeki Mezgitçatağı’nda yaklaşık otuz konut, on işlik, üç sarnıç, üç harman yeri ve aşınmış yazıtlı bir mezar sunağı kaydedildi.

[64][217][137]

Yenibahçe Yüksek Harman tarımsal yerleşimi

Yenibahçe çevresindeki Yüksek Harman’da yaklaşık beş konut, avlulu bir tarımsal yapı, değirmen taşı ve harman yeri belgelendi.

[64][217][137]

Korucuk Sumakalanı–Silcivan kırsal kompleksi (Korucuk, Gülnar, Mersin)

Korucuk Sumakalanı ve Silcivan mevkilerinde kaya mezarları, kuyu, değirmen taşlı işlik, kaya basamakları ve kısmen okunabilen Grekçe yazıt belgelendi.

[27][142]

Küçük Sertavul çiftlik yapısı (Narlıdere, Mut, Mersin)

2019–2020 araştırmasında Küçük Sertavul'da geçide hâkim küçük tepelik üzerindeki kalıntılar bir çiftlik yapısı olarak değerlendirildi.

[48][149]

Arıkuyusu arkeolojik yerleşimi (Gülnar, Mersin)

Gülnar’ın Arıkuyusu–Sütlüce çevresindeki araştırmalarda seramikler, yapı ve işlik kalıntıları, mezarlar ve taş işleme izleri kaydedildi.

[205][186][118]

Roma dönemi

Kelenderis ve Aydıncık kıyısı

MÖ 27–1834

Aydıncık kıyısındaki Kelenderis’te agora bazilikası, odeion ve mezar alanları ortaya çıkarıldı. Bazilikada apsis, taş döşemeler, ana salon ve narteks belgelendi. Odeionun dolgularında özellikle 6. ve 7. yüzyıl seramikleri bulunuyordu.

Batı nekropolündeki Roma mezar alanı, Geç Antik dönemde oda, işlik ve konut olarak yeniden kullanıldı. Yılanlıada ve liman yaklaşımında batık ve çapa buluntuları kaydedildi.

19. yüzyılda Gilindire adıyla anılan liman, Kıbrıs bağlantılı ulak ve ticaret trafiğinde kullanılıyordu. Beaufort burayı küçük ve korunaklı bir liman olarak betimledi.

[46][54][85][84][150][75][229]

Anemurion

100–400

Anemurion’da hamam, nekropol ve kilise kalıntıları, kent yaşamının farklı alanlarından izler taşıyordu. Büyük Hamam–Palaestra Kompleksi’nde üç inşa ve kullanım evresi saptandı. İlk iki evrede hamam işlevi sürerken, Geç Antik dönemde bazı mekânlar atölye, depo ve üretim alanlarına dönüştürüldü.

Nekropolde bir kilise bulunuyordu. Kentin kıyısı açıklarında sualtında mimari elemanlar da kaydedildi.

[35][231][70][98][229]

Kalınören / Titiopolis

MÖ 27–700

Anamur’un Kalınören çevresindeki Titiopolis’te üst ve aşağı kent alanları belgelendi. Doğu ve kuzey yamaçlardaki nekropolde beş anıtsal mezar ile lahitler bulunuyordu.

[18]

Korykos / Kızkalesi

Roma · Ortaçağ

Bugünkü Kızkalesi çevresindeki Korykos, bir kıyı kenti ve limandı. Nekropoldeki Yahudi mezar yazıtlarında rahip, ayakkabıcı ve parfüm tüccarı gibi meslekler anılıyordu; bu kayıtlar kent yaşamının farklı yüzlerinden izler taşıyordu.

Ortaçağ’da kıyıdaki kent ile denizdeki ada kalesi aynı savunma çevresinin farklı parçalarıydı. Korykos, 1225 seferinden sonra Kilikya Ermeni Krallığı’nın yönetiminde kaldı; 1361’de Lusignan Kıbrısı yönetimi başladı.

Ada kalesi kazılarındaki 12.–15. yüzyıl seramikleri arasında Kıbrıs, Hatay ve Çukurova üretimleriyle ilişkilendirilen kaplar bulundu.

[58][94][101][93]

Dağpazarı

Roma · Erken Bizans

Mut’un Dağpazarı çevresinde Roma ve Erken Bizans dönemlerine ait yerleşim kalıntıları bulunuyordu. Duvarlar ve dikdörtgen kuleler kenti çevreliyor; imparatorluk ve piskoposluk yazıtları buradaki yaşamdan izler taşıyordu.

Yaklaşık 5. yüzyıla tarihlenen kilise, kubbeli ve çevresinde koridor bulunan planıyla yerleşimin dinî mimarisinin bir parçasıydı.

[109][108][230][215]

Sipahili Karayer tonozlu mezar grubu (Sipahili, Gülnar, Mersin)

Sipahili Karayer Mevkii'nde önceden tescil edilmiş dört Roma dönemi tonozlu mezar belgelendi.

[27][144]

Büyükeceli Ören Mevkii

Silifke Müzesinin kurtarma kazısı yaptığı Ören Mevkii'nde yoğun Roma dönemi seramiği ile az sayıda cam ve metal buluntu kaydedildi.

2024 yüzey araştırmasında tescilli Büyükeceli Nekropolü'nde altı kaya mezarı ile az sayıda Roma dönemi seramiği, taş kap ağzı ve cam buluntu belgelendi.

[27][143]

Örenpınar Geç Roma yerleşimi (Örenpınar, Gülnar, Mersin)

Gülnar’ın Örenpınar çevresinde Geç Roma dönemi yerleşim kalıntıları ve bunlarla ilişkili mezar alanları kaydedildi.

[67][66][131]

Karakabaklı Konuröküz yerleşimi

Silifke’nin Karakabaklı–Karadedeli çevresindeki Konuröküz’de yaklaşık on konut, bir işlik ve altı-yedi harman yeri belgelendi. Kalıntılar Geç Roma ve Erken Bizans dönemleriyle ilişkilendirildi.

[64][217][127]

Kümbetbeleni kırsal yerleşimi

Silifke’nin Karadedeli çevresindeki Kümbetbeleni’nde yaklaşık 250 yapı kalıntısı, otuz sarnıç, bir Erken Bizans bazilikası ve Roma dönemi mezar yapıları kaydedildi.

[64][63][127]

Yenibahçe Erikliseki yerleşim çifti

Yenibahçe çevresindeki batı ve doğu Erikliseki alanlarında konutlar, işlikler, sarnıçlar ve harman yerleri kaydedildi. İki kaya mezarı Geç Roma–Erken Bizans dönemlerine tarihlendi.

[64][217][137]

Dedeler Muhrantepe Kalesi (Dedeler, Gülnar, Mersin)

Dedeler Muhrantepe Kalesi'nde ortalama 2,5 metre kalınlığında ve 185 metre uzunluğunda sur, korunmuş kapı, haçlı bir üst yapı bloğu ve Roma–Bizans seramikleri belgelendi.

[27][141]

Geç Antik ve Bizans dönemleri

Nagidoussa (Bozyazı Adası) yerleşimi (Bozyazı kıyı merkezi, Bozyazı, Mersin)

Nagidos araştırmaları kapsamında Bozyazı Adası’nda Bizans ve daha sonraki dönemlere ait buluntular kaydedildi.

[166][188]

Pullu

Bozyazı’daki Pullu kazılarında, Geç Antik döneme ait bir bazilika açığa çıkarıldı. Kilisede apsis içindeki altar, geometrik mozaik panolar ve iç ve dış narteks bölümleri belgelendi.

[90][87][120]

Koçaşlı Piynardağı çok işlevli odağı (Koçaşlı, Gülnar, Mersin)

Koçaşlı Piynardağı Mevkii'nde sarnıç, işlik, kaya mezarları ve iki nişli olası tapınım alanı ile Bizans dönemi seramikleri belgelendi.

[27][140]

Korucuk kaya oyma açık hava şapeli (Korucuk, Gülnar, Mersin)

Korucuk’ta kaya içine oyulmuş niş, apsis ve vaftiz havuzu belgelendi. Çevrede Bizans dönemi seramikleri kaydedildi.

[27][142]

Seleukeia / Silifke

Ortaçağ

Göksu vadisiyle kıyı yolunun buluştuğu Silifke, Ortaçağ kaynaklarında Seleukeia adıyla da anılıyordu. Kentin konumu, kıyıyla İç Anadolu arasındaki ulaşımda önem taşıyordu.

12. ve 13. yüzyıllardaki siyasal karışıklıklar sırasında kale yerleşimi öne çıktı. 1263 akınlarında Silifke, I. Hetum’un elinde kaldı; kent daha sonra Karamanoğlu yönetimine geçti.

[238][44][47][174][170][16][179][100][94][26][209][208]

Ortaçağ

Diğer buluntu alanları

Sarıgöl alanı ve Mağaraları I–II

Tarsus’un Beylice çevresindeki Sarıgöl’de yontmataş buluntular kaydedildi. Sarıgöl I Mağarası’nda da kültürel dolgu ve taş aletler bulundu.

[38][159]

Gudubes Höyük (Kürkçü, Akdeniz, Mersin)

Akdeniz ilçesinin Kürkçü çevresindeki Gudubes Höyük’te obsidyen baskı dilgileri ve seramik buluntular kaydedildi.

[159]

Kazanlı Höyük (Kazanlı, Akdeniz, Mersin)

Kazanlı Höyük’te 1937’de deneme açmaları yapıldı. Sonraki arşiv ve seramik incelemeleri de höyüğü ayrı bir arkeolojik alan olarak ele aldı.

[13][111][156]

Ulupınar Dutkelisi küçük yerleşimi (Ulupınar, Gülnar, Mersin)

Ulupınar Dutkelisi Mevkii'nde tepe çevresindeki yoğun seramik dağılımı küçük bir yerleşimin göstergesi olarak kaydedildi.

[27][146]

Ulupınar Kesik Söğüt yüzey araştırması odakları (Ulupınar, Gülnar, Mersin)

Gülnar’ın Ulupınar çevresindeki Kesik Söğüt’te duvar kalıntıları, yoğun seramik, kil, cüruf ve çömlekçi işaretli parçalar kaydedildi.

[27][146]

Büyükeceli sualtı batık ve demirleme buluntu kümesi

Büyükeceli açıklarında amphora yüklü beş batık, iki olası safra taşı kümesi ve çapa buluntuları kaydedildi.

[61][143]